The Wall / Duvar (1982) - Alan Parker
Sinemanın müzikle, şarkılarla harmanlandığı ve seyirciye çoğunlukla
renkli, şık hayaller sunan müzikal filmlere farklı bir pencereden
bakacağız bu dosyada. Beyazperdenin tüm büyülü ve görkemli düşlerini bir
kenara bırakın çünkü bu müzikaller ‘Öteki’ Müzikaller!
Öteki
Müzikaller serisinin ilk konuk filmi: ‘Pink Floyd The Wall’ …Alan
Parker, 1978’de Türkiye’de büyük tepkilere yol açan filmi ‘Geceyarısı
Ekspresi’nden birkaç yıl sonra, tüm zamanların belki de en etkileyici
savaş karşıtı filmlerinden birine imza attı. Bu unutulmaz başyapıtta
Parker’ın yoluna ışık tutan ise bir müzik başyapıtıydı; İngiliz rock
grubu Pink Floyd’un efsanevi ‘The Wall’ albümü..
Savaş
olgusu sinemanın ilk zamanlarından bu yana sayısız kez kullanılan bir
tema hiç kuşkusuz. İnsanlığın en kanlı icadı diyebileceğimiz bu ‘kirli
oyun’, ne zaman, nerede ve kimler arasında yaşanırsa yaşansın, asıl
faturanın hep ‘insan’a kesildiği bir süreç! Gücünü ‘insan’dan ve ‘O’na
dair olandan alan yedinci sanat da işte bu trajedi tablosunu pek çok kez
perdeye yansıttı. Epik anlatıdan, bilimkurguya, belgeselden drama kadar
birçok türde dillendirildi, ‘savaş’ın kendisi bir tür sineması oldu.
Özünde insana dair bir trajedi olan ‘savaş’, film literatüründe de
sayısız başyapıt ortaya konmuş olan bir tür sineması.
Hatırlayacağımız
film ‘Pink Floyd The Wall’ ise kuşkusuz bu alandaki başyapıtlardan
biri. Tematik türdeşlerinden farkı ise müzikal, animasyon, dram gibi
türler arası geçişleri dolayısıyla melez bir yapıya sahip olması.Ve
senaryosunun kaynak aldığı metni bir müzik albümünün oluşturması. Ki bu
albüm müzik tarihinin gelmiş geçmiş en iyi albümlerinden biri kabul
edilen ‘The Wall’.
Kendi dinleyici ilişkim doğrultusunda,
Dünya’nın başına gelmiş en iyi müzik olaylarından biri! olarak
tanımlayabileceğim Pink Floyd, bir neslin hayata bakışını, fikir
dünyasını şekillendiren ve günümüzde etkisini hala koruyan bir müzik
ekolü. Grubun 1979’da yayınlanan unutulmaz albümü The Wall ise (bilenler
hatırlar), hikayesel kurguya sahip şarkılardan oluşan bir konsept
albüm. Pink adında hayali bir rock yıldızının hayatını genel kronolojik
bir sırayla anlatır şarkılar. Pink’in çocukluğundan başlayarak,
yaşadıklarının, çevresinin etkisiyle kendini toplumdan soyutlamasını ve
giderek zihninin kontrolünü kaybetmesi işlenir. Albüme adını veren Wall
(duvar) ise onun bu soyutlanışının en net metaforudur. Onu içine alan bu
buhranın temelinde yatan neden ise, babasını 2. Dünya Savaşı’nda
kaybetmiş bir çocuk olmasıdır aslında. (Çünkü ondan sonra hayatında
neredeyse hiçbir şey yolunda gitmeyecektir.)
Zaten konseptin
hazırlık aşamasında ilerisi için öngörülmüş olan film projesini ise,
albümün yayınlanmasından 4 yıl sonra, İngiliz sinemasının önemli
yönetmenlerinden biri olan Alan Parker gerçekleştirdi. Senaristlik
koltuğunda da elbette, albüm konseptinin büyük oranda söz yazarı olan ve
grubun beyni olarak bilinen Roger Waters vardı. Filmin hem görsel hem
de metaforik anlatım dilinin en önemli parçasını oluşturan unutulmaz
grafik animasyonları ise İngiliz çizer Gerald Scarfe imzalı.
Lüks
bir otel odasında televizyona kilitlenip kalmış görüntüsüyle filmde ilk
kez görürüz Pink’i. Bu onun ‘hissizleşme süreci’nin ileri safhasıdır
aslında. Savaş görüntüleri, bir başka yerde polisin bir grup genci
şiddet göstererek etkisiz hale getirmesi ve diktatör Pink’in balkon
konuşmasıyla harmanlanır görüntüler. Düz bir kurguda ilerlemeyen
hikayede, Pink’in kendisine ve Dünya’ya karşı verdiği psikolojik savaş
baş gösterecektir giderek. Hayatının her safhasında Dünya’yla arasına
koyacağı o ‘Duvar’a bir tuğla daha eklenir.
İlk
aşama elbette ki çocukluğudur; ‘The Thin Ice’ ve ‘Another Brick In The
Wall I’ parçaları vardır bu bölümde fonda. Babasının da öldüğü
bombardımanın ardından cephede, yüzlerce ölü beden ve acı çeken yaralı
asker görülür. Cephede her yeri kaplayan kan tabakası, otel havuzunda
Pink’in etrafını sarar ve bu yaşanacak olan krizin ilk anıdır. Babasız
bir çocukluğun en derin izleri ise Pink’in parkta bir adamın elini
ısrarla tutmak istemesinde kendini gösterir. Babalarıyla parka gelen
diğer çocuklar gibi değildir Pink. Babasız geçecek olan çocukluğu, onun
zaten en baştan ‘başka türden birisi’ olmasına neden olmuştur. G.
Scarfe’nın, güvercinin birer savaş uçağına dönüştüğü unutulmaz
animasyonunda ise ‘Goodbye Blue Sky’ duyulur. Artık gökyüzü hiçbir zaman
eskisi gibi olmayacaktır!
Duvara diğer tuğlanın konması ise
okulda yaşanır. ‘Another Brick In The Wall II’ eşlik eder bu döneme.
Eğitim sistemine ve düzenin dayattığı tek tip insan yetiştirme olgusuna
öylesine ağır eleştiri içerir ki bu bölümler, Pink’in örmeye çalıştığı
duvar giderek daha sağlam bir meşruiyet kazanır seyircinin gözünde. Okul
ve eğitim sistemi birer kıyma makinesi olarak imgelenir. Çocukların
yüzlerinin hepsi aynıdır ve bir robot edasında sırayla çarkların içinden
geçerler. İleride de sık sık seyircinin karşısına çıkacak olan devasa
çekiçler görülür. Çekiç işleyen çarkın bir dişlisi olduğu gibi bireyi
duvardaki tuğlalardan biri olmaya zorlayan sistemin de bir korku
simgesidir.
‘Mother’ ın sözleri duyulduğunda ise Pink’in annesiyle
olan korunaklı ilişkisine şahit oluruz. Bir çocuğun o yaşta kendisine
ağır gelen Dünya’dan kaçıp sığınacağı bir limandır anne figürü. Hatta
büyüyüp bir rock yıldızı olduğunda bile!
Pink’in dönüşümünün
ikinci büyük krizi yaşanır rock yıldızının otel odasında. ‘Tüketim’e
saplanıp kalmış Pink’in hayatı ve ilişkileri giderek daha içinden
çıkılmaz bir hal alır. Son darbe ise sevgilisinin ihaneti olur. Geride
bıraktığı yaşamının tüm taşları tekrar dizilir zihninin içinde ve duvar
neredeyse tamamlanmak üzeredir artık.
Kurduğu duvarın arkasında
sıkışıp kalan Pink bu kez dışarı çıkmak için duvarda bir boşluk arar.
‘Is There Anybody Out There’ onun kurtulmak için attığı yardım
çığlıklarıdır. Tren garında savaştan dönen birlikler karşılandığında,
Pink’in bu soyutlanışının temeline gideriz bir kez daha. Parktaki ‘baba’
arayışına benzer bir arayışla savaştan dönen babasını arar, ama yoktur.
Ve artık tamamen duvarın arkasındadır.
Kontrolün
tamamen kaybedilmesi ve Dünya’dan kopuş gerçekleşmiştir. Rock
yıldızının konsere çıkabilmesi için ise artık tek yol uyuşturulmasıdır.
Otel odasında uyuşturucu verilme sahnesinde ‘Comfortably Nomb’ çalmaya
başladığında ise Pink tam bir ‘keyifli duygusuzluk’ içindedir. ‘Rüya
bitmiş ve çocuk adam ölmüştür’ !
Yaka paça taşındığı sahnelerde
vücudunu saran kurtlar onun ruhunun ele geçmesinin ve çürüyüşünün birer
metaforudur. Ancak bu yokoluş başka bir varoluşun doğmasına neden
olacaktır.
Filmin tematik olarak işlediği savaş olgusu aslında 2.
Dünya Savaşı’nı simgeler. Duvar, ayırıcı bir imge olmanın yanında
‘Berlin Duvarı’nı referans alan bir imgedir. Duvarın öte yanındaki
tehlike ise faşizm ve elbette ki Nazi rejiminin bir türevidir. Deliriş
ve çürüyüşün ardından Pink, faşist bir lider olmuştur ve artık ördüğü
duvarın arkasında olmaktan son derece memnundur. ‘İyi Pink’in otelde
kaldığını, onu temsilen kendisinin geldiğini söyler çılgın kalabalığa.
Eşcinselleri,
yahudileri, zencileri ve kendince ‘öteki’ olan bütün ‘ayak takımı’nı
duvara dizdirir. ‘Güçsüzler ayrık otu gibi temizlenecektir artık. Bu
duvarın ardındaki ‘kötü’nün zafer kutlamasıdır. Şehir ele geçirilmeye
başlanmıştır, ‘Goodbye Cruel World’ şarkısını geldiğinde ise büsbütün
örülen duvarla izolosyan tamamlanır. Faşizmin askeri birliklerinin
yürüyüşü, o devasa çekiçlerin resmi geçidine dönüşür!
Ancak
Pink tükenir. G. Scarfe’nin müthiş animasyonlarının son sekansında ‘The
Trial’ duyulmaya başlanır. Bu Pink’in kendiyle yüzleşmesidir. Yaşadığı
psikolojik ve sosyal izolasyonun tüm figüranları bir aradadır ve
hesaplaşma gerçekleşir. Yargıç onu duvarı yıkmaya mahkum eder!
Parker,
Duvar’ı yıkarak film boyunca kurduğu distopik evreni aydınlığa
kavuşturur böylece. Duvarların yıkılabilmesine umut verir! Ve son
sahnede, savaşın yıkıp geçtiği sokaklarda birkaç çocuk görülür;
tuğlalarla oynayan, etrafa saçılmış süt şişelerini kontrol eden
çocuklar. Savaştan geriye kalanın ne olduğuna dair en net resimdir bu..
Savaş cephede bitmiştir, ancak geride kalanlar için herşey daha yeni
başlayacaktır.
Alan Parker, diyalogsuz kesintisiz bir müzikle ve
karikatürle perdeye yansıtığı bu efsanevi albümün, müziksel ve görsel
bir kompozisyonunu çiziyor. Savaşın, faşizmin ve ötekileştirmelerin
insan hayatında ve de ruhunda yarattığı yozlaşmanın, sarsıcı bilançosunu
resmediyor. Güçlü sinematografi ise filmin her karesinde kendini
hissettirirken, sinemaya da akıllara kazınan sahneler armağan ediliyor.
Pink’i canlandıran Bob Geldolf ‘ın performansı, Scarfe’nin müthiş
çizimleri ve elbette ki Pink Floyd’un unutulmaz albümünün müzikleriyle
film tam bir başyapıt niteliğinde. Aynı zamanda çekildiği dönem göz
önüne alındığında, zamanının ötesinde vizyonuyla da video kliplerin de
atası sayılabilir nitelikte bir yapım.
İnsan ruhunun
derinliklerine inen, onun karanlık ve aydınlık noktalarını görsel
diliyle de gösterebilmeyi başaran film, savaşa dair çok net bir söylem
üretiyor. Bunu filmin açılışından bir sahnede geçen şarkı sözleri
özetliyor gibi adeta. ‘Cepheler tutuluyor belki ve savaşlar kazanılıyor,
kaybedilen birkaç yüzbin sıradan yaşamın sayesinde…’
‘The Wall’ o
sıradanlıklar içinde yaşanılan hayatlara, geride kalanlara, ölenlerin
ardından yaşamaya çalışanlara ve çocuk bakış açısına mercek tutuyor.
Çünkü devletler ya da ordular kazanıyor gözükse dahi, kaybedenler hep
daha çok… Seyredilmesi ve üzerine tekrar tekrar düşünülmesi gereken bir
film. Çünkü şunu sıklıkla hatırlamakda fayda var: Tarihin yazdığı hiç
bir savaş yok ki; asıl kazananı ‘insan’ olsun!(eksisinema.com'dan)
https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10150605831018929&set=o.285196264847327&type=3&theater
